Cần quản lý có điều kiện thay cho cấm hoàn toàn

Ông Nguyễn Hoàng Hà – Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội TP Đà Nẵng chia sẻ, việc lập lại trật tự vỉa hè đã được nhiều địa phương trên cả nước thực hiện nhưng hầu hết kết quả không được như mong đợi. Đà Nẵng thực hiện nếp sống văn hoá, văn minh đô thị rất tốt và có nhiều lĩnh vực đã trở thành hình mẫu, nhưng để Kế hoạch 109 đạt kết quả cao, phải có cách thức và lộ trình cụ thể. Theo ông Hà, đường phố, vỉa hè vừa gắn liền với đời sống người dân và tạo nên nét văn hoá không thể thiếu cho mỗi đô thị. Đây cũng là nơi tạo ra cơ hội việc làm, thu hút cư dân cũng như du khách đến với thành phố. “Các nghiên cứu cho thấy 30% GDP toàn cầu là kinh tế đường phố. Không gian này tạo nguồn thu rất lớn, đặc biệt quan trọng đối với các đô thị, quốc gia đang phát triển. Chủ trương lập lại trật tự đô thị, dành vỉa hè cho người đi bộ là đúng đắn, nhưng cần thực hiện một cách khoa học vì ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân”, ông Hà trao đổi.

Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội Đà Nẵng, chủ trương nên khảo sát, thực hiện thí điểm ở những đoạn đường, tuyến phố đủ điều kiện, sau đó rút kinh nghiệm và mở rộng dần. Đô thị Đà Nẵng có sự giao thoa giữa mới và cũ, hạ tầng không đồng bộ; với các tuyến phố có vỉa hè đủ rộng thì thực hiện theo quy chuẩn, còn các tuyến hẹp hơn phải tính toán phù hợp. “Để đảm bảo thực hiện nghiêm túc, công bằng thì vỉa hè cần kẻ vạch để phân định công năng. Nếu làm tốt, có thể thu phí hoặc đấu giá, vừa đảm bảo sinh kế cho người dân, vừa tạo nguồn lực cho nhà nước. Vỉa hè phải trở thành nguồn lực minh bạch”, ông Hà nói.

PGS. TS Bùi Quang Bình – Giảng viên trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng cho rằng, bài toán vỉa hè cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ quản lý trật tự đô thị mà còn dưới góc độ kinh tế đô thị, sinh kế của người dân và quản lý không gian công cộng. Trong các đô thị ở Việt Nam và nhiều nước đang phát triển, kinh tế vỉa hè là một bộ phận của khu vực kinh tế phi chính thức, đóng vai trò tạo việc làm và sinh kế cho nhiều lao động có thu nhập thấp. Vì vậy, vấn đề vỉa hè không chỉ là trật tự đô thị mà còn là kinh tế, sinh kế và quản trị tài sản công. Nếu chỉ tiếp cận theo hướng xử lý hành chính mà chưa tính đến khía cạnh KT-XH thì chính sách rất khó duy trì trong dài hạn.

Thực tế từ câu chuyện lập lại trật tự vỉa hè tại Quận 1, TP Hồ Chí Minh trước đây cho thấy, các biện pháp xử lý mạnh tay có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong ngắn hạn, nhưng nếu không đi kèm với giải pháp sinh kế, quy hoạch không gian kinh doanh thay thế và cơ chế quản lý lâu dài thì rất khó duy trì bền vững, vỉa hè dễ bị tái lấn chiếm sau một thời gian. Do đó, chủ trương quản lý vỉa hè cần được xây dựng trên cơ sở tham vấn ý kiến chuyên gia, khảo sát khoa học và đánh giá đầy đủ tác động KT-XH trước khi triển khai để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả lâu dài. Việc lập lại trật tự vỉa hè sẽ tác động mạnh đến khu vực nội thành Đà Nẵng cũ và các đô thị du lịch như Hội An, nơi hoạt động kinh tế vỉa hè gắn với du lịch, dịch vụ và sinh kế nhiều hộ gia đình. Vì vậy, rất cần có sự tham vấn của các chuyên gia quy hoạch đô thị, kinh tế đô thị, các tầng lớp xã hội và cộng đồng doanh nghiệp để xây dựng chính sách phù hợp.

Theo PGS. TS Bùi Quang Bình, quản lý vỉa hè không nên cấm hoàn toàn mà cần quy hoạch và quản lý có điều kiện, như tổ chức phố đi bộ, phố ẩm thực, khu kinh doanh hợp pháp, quy định khung giờ sử dụng vỉa hè hoặc cơ chế cấp phép, thu phí sử dụng tạm thời đối với một số hoạt động. Chính sách nên được triển khai theo lộ trình, trước hết tại các tuyến phố du lịch, phố đi bộ hoặc khu vực phù hợp, thay vì áp dụng đồng loạt. Chủ trương này cần đánh giá tác động đến kinh tế vỉa hè, sinh kế người dân và giá trị văn hóa đô thị, đảm bảo quản lý không gian công cộng khoa học, hài hòa giữa trật tự đô thị, du lịch và phát triển kinh tế bền vững.

Cân bằng giữa trật tự đô thị và bảo tồn văn hóa

Đối với một đô thị cổ mang tính đặc thù như Hội An, ông Nguyễn Sự - Nguyên Bí thư Thành ủy Hội An cho rằng, không thể quản lý phố cổ giống các khu vực khác. Vỉa hè bị lấn chiếm là không phù hợp, nhưng cũng không thể xóa bỏ hàng rong vì đây là phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của Hội An. Ông Sự ủng hộ việc lập lại trật tự vỉa hè nhưng nhấn mạnh phải có chọn lọc, đi kèm giữ gìn giá trị đặc thù của Hội An. Một trong những giải pháp là giới hạn khung giờ hoạt động của hàng rong, chẳng hạn chỉ cho phép bán vào sáng sớm, từ khoảng 5 giờ đến 8 giờ, thay vì kéo dài cả ngày. Đồng thời, cần phân tách rõ cách quản lý giữa khu phố cổ - nơi ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ - với các khu vực bên ngoài có thể áp dụng quy chuẩn đô thị thông thường.

Ở góc độ chuyên gia, ông Võ Phùng - Nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thể thao TP Hội An đề xuất thiết lập kẻ vạch "lằn ranh đỏ" trên vỉa hè - giới hạn không được lấn chiếm, ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ. Phường Hội An cần giữ hàng rong nguyên bản đồng thời khôi phục nếp sống "nhân tình thuần hậu" - giá trị từng làm nên thương hiệu Hội An. “Bài toán đặt ra với Hội An không chỉ là dọn dẹp vỉa hè, mà là tìm điểm cân bằng giữa trật tự đô thị và bảo tồn văn hóa”, ông Phùng nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Đức Bình - Bí thư Đảng ủy phường Hội An, phường sẽ tổ chức họp, lấy ý kiến để xây dựng cơ chế linh hoạt, phân loại rõ giữa hàng rong truyền thống với kinh doanh biến tướng. Các tuyến phố đi bộ có thể áp dụng quy định riêng, trong khi các hành vi cố tình lấn chiếm bằng vật cứng sẽ bị xử lý dứt điểm.Địa phương cũng tính đến phương án hỗ trợ chuyển đổi nghề với những trường hợp không phù hợp, đồng thời tham vấn cộng đồng để tạo đồng thuận.

Công Khanh